Vorming in monumentaal pand Greswaren


CENTRAL LIMBURG


Al in de steentijd werd aan klei en leem vormgegeven om aardewerk te maken in Midden-Limburg in het zuiden van Nederland.

Eind 18e eeuw bouwde men in Reuver een keramiekfabriek, tegenwoordig bekend als beschermd monument de Greswarenfabriek. Dit pand werd in opdracht van Stichting Onderwijs Midden-Limburg SOML verbouwd tot een multifunctioneel complex, waarin leerlingen gevormd worden om hun talenten ontwikkelen. Glamox mocht het lichtontwerp en de verlichting leveren voor dit unieke pand.

Ruïne versus zeldzaamheid

Een voorbijganger of leek ziet in de oudst bewaarde delen van deze fabriek een gebouw in miserabele staat; een ruïne. Onvoorstelbaar dat dit een succesvolle keramiekfabriek was, waar rookpluimen uit de hoge schoorstenen van de kleiovens kringelden, trams klei aanvoerden uit het in de omgeving liggende Duitse hoogterras. Een fabriek, waar kilo’s gebakken klei op de hoge zolders in rijen opgesteld lag te drogen totdat het gereed was om als eindproduct per schip of trein vervoerd te worden.

Hoe anders is het voor de expert, deze voelt een ongekende drang om het gebouw weer te herstellen met een bruisend enthousiasme voor de bouwstijlen en technieken; bakstenen ornamenten rondom de ramen, fraaie balkconstructies, hoge balkenplafonds maar ook troggewelven, houten staanders en gemetselde kolommen. De expert denkt in mogelijkheden om dit oude en verlaten statische gebouw weer tot leven te brengen met mensen, activiteit en geluid, een vernieuwd beeldbepalend element in de omgeving.

Monument en restauratie

De Greswarenfabriek vertegenwoordigd een stuk industriële en regionale historie; het gebouw, de bouwmaterialen en de bouwtechniek zijn kenmerkend en hebben architectuurhistorisch een hoge zeldzaamheidswaarde. Het uitgangspunt van de restauratie was dan ook om de structuur- en gevelelementen zoveel mogelijk te behouden en de materialen ter plaatse te gebruiken uit historisch perspectief maar ook vanwege duurzaamheid. Een ingrijpende restauratie, waarin een bijzondere fabriek geschikt wordt voor zijn nieuwe onderwijsbestemming.

Geschiedenis Greswarenfabriek

Het fabriekscomplex is vanaf 1899 gebouwd en besloeg op hoogtijdagen 6 hectare. Louis Timmermans richtte in 1899 een stoomdakpannenfabriek en steenbakkerij op hij werkte samen met zijn zwagers Paul en Joseph Teeuwen, die ook een fabriek in Tegelen en Kaldenkirchen hadden in hetzelfde segment.

In 1901 werd de gresbuizenfabriek toegevoegd, in 1905 werden de fabrieken overgenomen door de gebroeders Teeuwen waarna in 1940 de naam NV Greswaren Industrie Teeuwen ontstond.

Er zijn twee momenten van explosieve groei in de geschiedenis van de bouw gerelateerde kleiwaren: De verplichting om daken niet meer van stro of riet te maken maar van onbrandbare materialen

Louis Timmermans richtte in 1899 een stoomdakpannenfabriek

zoals keramiek of leisteen in de steden, dit om stadsbranden te voorkomen, dit was rond 1900. Een tweede impuls ontstond bij de wederopbouw van Nederland na de Tweede Wereldoorlog. Tegenwoordig zijn er nog steeds een aantal keramische producenten gevestigd in de regio.

Een contextrijke leeromgeving

De droom van Stichting Onderwijs Midden-Limburg (SOML) om van deze oude, vervallen en leegstaande fabriek een bruisend, innovatief onderwijscentrum te maken bracht vele uitdagingen met zich mee. Door teamwork en mede dankzij Risicodragend Projectmanagement van HEVO werd de restauratie en transformatie haalbaar.

SOML wil leerlingen onderwijs geven in een contextrijke leeromgeving; een wisselwerking creëren tussen onderwijs, maatschappij en het bedrijfsleven. In het pand zijn voldoende mogelijkheden opgenomen voor de praktijkscholing, naast de verschillende praktijk- en theorielokalen is er een officieel restaurant de Gresbuus. Hierin kunnen mensen van buitenaf ontbijten, lunchen of dineren en leerlingen in de pauze een broodje kopen, want het restaurant is geïntegreerd in de aula van school, waar tussen bijzondere ovenbogen aparte zithoeken zijn gecreëerd. Dezelfde leerlingen kunnen hier ook ervaring opdoen in de keuken en in de bediening. Andere vormen van kruisbestuiving in het gebouw zijn een vestiging van een bank, al tijdens de eerste ontmoeting is gevraagd of deze bank werknemers voor het vak economie meer kunnen vertellen over hun werkzaamheden. Op de eerste verdieping is een complete kantoortuin ingericht. Bedrijven kunnen hier ruimte huren maar de ruimte ook gebruiken om samen te werken met leerlingen. Ook voor sociale en maatschappelijke verenigingen is er ruimte zoals bijvoorbeeld een toneelvereniging, verder zijn er gesprekken met een dagbesteding, bibliotheek en heemkundekring gevoerd.

Passen en meten voor een frisse school
Een monumentaal project vraagt een andere benadering. “Het is passen en meten met de installaties doordat er zich al vaste onderdelen bevinden in het gebouw en hoge en lage ruimtes. Kasten dienden al in een vroeg stadium binnen getakeld te worden door het dak omdat ze eenvoudigweg niet door de gevels pasten. Er diende voldaan te worden aan het concept van de frisse school; een laag energieverbruik en een gezond binnenmilieu met betrekking tot temperatuur, comfort, licht en geluid. Er is gekozen voor zichtbare techniek in dit pand, aan de buitenzijde van het pand is een silo geplaatst want we hebben gekozen voor een hoog temperatuur systeem cv-ketel op biomassa, verder zijn er zonnepanelen een warmtepomp geïnstalleerd”, vertelt Stefan Janssen, directeur van adviesbureau Klictet. “Door het monumentale pand mochten we in de wanden niet frezen en moest alles netjes opbouw geïnstalleerd worden. De wanden zijn vanzelfsprekend niet vlak dus we hebben veel tijd besteed aan het zo accuraat mogelijk installeren met nette bochten, PEVO van Montfort was voor ons de ideale installateur. Ze hebben goed gekeken welke lijn gevolgd moest worden in bijvoorbeeld de verlichting en daarin een systeem gevonden. Ik kan niet anders zeggen dan dat het een perfecte samenwerking was, ook de samenwerking met Glamox was prima; een goed verlichtingsontwerp, wat we afgestemd hebben met de architect en het paste binnen de kaders. Het was de eerste samenwerking met Glamox en we zijn direct bezig met het volgende project”, aldus Janssen.


Creatief installeren tussen balken

“Wat een uitdaging!”, vertelt Stephan van Grimbergen van installateur PEVO van Montfort Elektro lachend, “iets ouds in nieuw jasje met de modernste techniek maken.” Hij houdt zich bezig met de werkvoorbereiding, werkt als tekenaar en engineer. “Dit zijn de projecten die uniek zijn, een installateur werkt grotendeel in de traditionele rechttoe rechtaan panden maar dit is zo bijzonder. Je komt in vreemde situaties, op papier kan je heel veel uitdenken maar in de praktijk heb je te maken met bouwkundige balken en beperkingen, brandcompartimenten en monumentale restricties. Voor de verdeling van de verlichtingsarmaturen is door Glamox een ontwerp gemaakt aan ons de kunst om het netjes te monteren; het creatief installeren. Het was voor mij de eerste kennismaking met Glamox en om heel eerlijk te zijn, één van de betere verlichtingsleveranciers alles wordt keurig aangeleverd en er wordt mee gedacht. Voor het monteren van de pendelarmaturen wilden we de ophangsets graag eerder hebben en jullie regelden het direct ”, vertelt Van Grimbergen.



Wat een uitdaging!
Iets ouds in nieuw jasje met de modernste techniek maken.

Stephan van Grimbergen van installateur PEVO van Montfort Elektro

In lijn gemonteerd veelvormig verlichtingsontwerp
Tussen de oude verweerde plafondbalken vallen de decoratieve Glamox pendelarmaturen op. Decoratieve ronde, rechthoekige en vierkante pendelarmaturen van de C90, C95 en C80 armaturen zien we in de aula, instructieomgevingen, gangen en trappenhuizen. Gemonteerd op de track vinden we de stoerdere i10 armaturen bij de techniekpleinen. Het hygiënische en in de voedselindustrie te gebruiken armatuur C63 is in de keukens gemonteerd. Door het gehele pand zijn nog diverse andere Glamox armaturen toegepast onder andere downlights D70, opbouwarmaturen i60, spiegelarmaturen A40, grond-inbouwspots O87 en buitenverlichtingsarmaturen O84 en O46.


Om de sfeer van de ruimte te transformeren is in de sociale zone van restaurant en aula de kleurtemperatuur en de verlichtingssterkte te variëren. In de theorielokalen is Human Centric Lighting geïnstalleerd. De leraren kunnen zelf hun voorkeur ingeven voor kleurtemperatuur, bij sociale activiteiten een warme kleurtemperatuur en bij toetsingsmomenten een koele kleurtemperatuur, dit alles om de leerlingen te begeleiden naar de beste resultaten en een goed welzijn. De leraren zijn enthousiast over deze functie al hebben ze er vanwege de Corona beperkingen nog maar kort mee kunnen werken.

Het eindresultaat is een authentiek industrieel gebouw in een hip nieuw jasje met een intieme sfeer. Een uniek project, waar adviseur en installateur met trots naar kijken.

De twee foto's bovenaan dit artikel zijn gemaakt door Mike van Schoolderwalt, de overige foto's door Frank Hanswijk.